Jak rozliczać darowizny? Przewodnik dla podatników w 2025 roku

Darowizny w Polsce podlegają szczególnym zasadom rozliczeniowym, w zależności od tego, czy jesteś darczyńcą, czy obdarowanym. Osoby przekazujące darowizny mogą skorzystać z ulg w podatku dochodowym, natomiast obdarowani muszą sprawdzić obowiązek podatku od spadków i darowizn. Poniżej wyjaśniamy krok po kroku, jak prawidłowo rozliczać darowizny, aby uniknąć błędów i maksymalnie skorzystać z dostępnych preferencji.

Ulga podatkowa dla darczyńców w PIT

Podatnicy PIT uzyskujący dochody opodatkowane według skali podatkowej lub ryczałtem ewidencjonowanym mogą odliczyć darowizny na cele pożytku publicznego od dochodu. Limit odliczenia wynosi 6% dochodu lub przychodu i obejmuje darowizny na działalność charytatywną, wsparcie osób w trudnej sytuacji, ochronę zdrowia czy edukację. Kwotę faktycznie przekazaną wpisuje się w załączniku PIT/O do zeznania PIT-36, PIT-37 lub PIT-28, podając dane obdarowanego i pełną wartość darowizny.

Darowizny pieniężne dokumentuje dowód wpłaty na rachunek obdarowanego, natomiast rzeczowe – dowód z wartością i oświadczeniem o przyjęciu. Nie odlicza się darowizn na rzecz osób fizycznych ani tych już ujętych w kosztach uzyskania przychodu. Dla darowizn na cele kultu religijnego, krwiodawstwo czy kształcenie zawodowe limit jest wspólny z pożytkiem publicznym.

Podatek od spadków i darowizn dla obdarowanych

Obdarowani podlegają podatkowi od spadków i darowizn (PCC/SD), jeśli czysta wartość nabycia od jednego darczyńcy przekracza kwoty wolne: 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy i 5733 zł dla III grupy. Sumuje się wartości nabyte w ciągu 5 lat poprzedzających ostatnie nabycie. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia oświadczenia notarialnego lub faktycznego przekazania darowizny.

Grupa 0 (małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha) korzysta ze zwolnienia po zgłoszeniu na SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od nabycia – dla pieniędzy dodatkowo wymagany dowód przelewu na rachunek obdarowanego. W pozostałych przypadkach składa się zeznanie SD-3 w terminie miesiąca, a podatek płaci się po decyzji urzędu w ciągu 14 dni.

Stawki podatku rosną progresywnie: dla I grupy od 3% do 7% nadwyżki ponad kwotę wolną, dla II od 7% do 12%, dla III od 12% do 20%.

Szczególne zwolnienia i ulgi

Ulga mieszkaniowa zwalnia darowizny pieniężne lub rzeczowe do 10 434 zł od jednego darczyńcy (łącznie 20 868 zł od wielu) przeznaczone w ciągu 12 miesięcy na cele mieszkaniowe, jak budowa domu czy spłata kredytu hipotecznego. Wymaga to zgłoszenia i udokumentowania wydatku. Darowizny pieniędzy do 2000 zł miesięcznie na rachunek oszczędnościowy IKE również są zwolnione dla I grupy podatkowej.

Dla nieruchomości darowizna musi być notarialna – notariusz rozlicza podatek. Kwoty wolne nie dotyczą darowizn pieniężnych poza wyjątkami, gdzie liczy się faktyczne przekazanie.

Rozliczenia dla przedsiębiorców

Przedsiębiorcy na CIT odliczają darowizny do 10% dochodu, na cele pożytku publicznego, kultu religijnego czy ochrony dziedzictwa kulturowego. Wartość darowizny rzeczowej to cena rynkowa pomniejszona o VAT do odliczenia. Nie odlicza się darowizn już ujętych w kosztach ani na cele prywatne.

W PIT dla działalności gospodarczej odliczenie możliwe jest w zaliczkach miesięcznych, z ostatecznym rozliczeniem rocznym. Przekroczenie limitu nie przenosi się na kolejne lata.

Praktyczne wskazówki i błędy do uniknięcia

Zawsze zachowuj dokumentację: przelewy, umowy, oświadczenia. Sprawdź status obdarowanego – organizacje pożytku publicznego muszą spełniać kryteria ustawy o działalności pożytku. Unikaj kumulacji darowizn w 5-letnim okresie bez zgłoszenia, co może skutkować podatkiem od całości.

Wypełniaj formularze elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy dla szybszego rozliczenia. W razie wątpliwości skonsultuj z urzędem lub księgowym – prawidłowe zgłoszenie SD-Z2 chroni przed karami.